Aljaferia, Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van de Pilaar, Ebro, Jota, Geschiedenis, Kathedraal La Seo, Legende van Pilar, Ligging, Lonja, Metropool, Pabellon Puente, Torre de Agua, Wereldexpo 2008
Dit blad afdrukken 
Zaragoza, een nieuwe bruisende METROPOOL.
Zaragoza is de vijfde stad van Spanje en telde in 2006 ongeveer 650000 inwoners, na Madrid (3128600), Barcelona (1605602), Valencia en Sevilla. Het is de hoofdstad van het gewest Aragón en een van de belangrijkste verkeersknooppunten van Spanje, zowel voor auto- als treinverkeer (el AVE = hoge snelheidstrein). Het vliegveld ligt op 6 km van de stad en de low-cost maatschappij Ryanair richt sinds 2005 een rechtstreekse verbinding in van Charleroi (Brussel) met Zaragoza.
De voorbije decennia is de stad wakker geschoten en de Wereldexpo van 2008 is hier het sluitstuk van geweest. De Expo gaf aanleiding tot het bouwen van 5 nieuwe bruggen over de Ebro, waarvan 3 voetgangersbruggen. Een aantal recente bouwwerken hebben het uitzicht van de stad drastisch veranderd, zoals het station voor hoge snelheidstreinen Zaragoza-Delicias (geopend in 2003), de 6e brug over de Ebro (puente del Tercer Cinturón), het centro de historia, teatro romano, het auditorium en de blijvende gebouwen van de wereldexpo 2008.
De voetgangersbrug over de Ebro op de wereldexpo 2008 met de naam Pabellón Puente (brugpaviljoen)
Het stadsbestuur is recentelijk een promotiecampagne gestart en stelt Zaragoza kandidaat als culturele hoofdstad van Europa in 2016. Voor de Expo 2008 was de stad vooral bekend als de grootste stad aan de Ebro en als meest bezocht bedevaartsoord van Spanje naar Onze Lieve Vrouwe van de Pilaar.
12 oktober is de Spaanse nationale feestdag en op dezelfde dag vindt tegelijk één van de grootste religieuze feesten plaats van Spanje, namelijk de Fiestas del Pilar. Deze feesten duren in Zaragoza 4 opeenvolgende dagen. Onze Lieve Vrouwe van Pilaar is tevens de schutspatrones van de ganse Spaanstalige gemeenschap overal ter wereld. 'El Pilar' is in Spanje en Latijns Amerika een begrip. Na Santiago de Compostela is het de belangrijkste pelgrimskerk van Spanje. Duizenden pelgrims komen jaarlijks naar Zaragoza om het zwarte Mariabeeldje met geborduurde dekmantel en zilveren kroon te bewonderen. Eénmaal per jaar, op 12 oktober, wordt het Mariabeeld met de nodige trom ter processie gedragen en eindigt telkenmale triomfantelijk bovenop een pilaar van bloemen.
Legende: verschijning van Maria aan de apostel Jacobus te Zaragoza.
Volgens de legende kwam de apostel Jacobus vanuit Jeruzalem naar het toenmalige
Caesaraugusta waar hij aan de oever van de Ebro het evangelie verkondigde. Hij slaagde er slechts in om 8 man te bekeren en werd hierdoor moedeloos.
In de nacht van 2
januari van het jaar 40 werd Jacobus uit zijn slaap gewekt en zag Maria,
staande op een marmeren zuil langs de
Ebro. Ze gaf hem de opdracht ter ere van haar
een kerk te bouwen bij de zuil die tot het
einde der tijden op dezelfde plaats moest
blijven staan. 's Anderendaags
begon Jacobus met de bouw van een kapel, geholpen door zijn
acht leerlingen.
Het is pas sinds de 18e eeuw dat de devotie tot de Virgen del Pilar gestaag veld won en dit zowel in Spanje als in Zuid-Amerika.
Zaragoza is gelegen in het centrale deel van de Ebrovlakte. Het is een enorme laagvlakte met in gips- en mergelgrond uitgeholde bergkloven en in het vlakke landschap hoog uitstekende tafelbergen (soms tot 600 m hoog). Tafelbergen (Sp.: muela, meseta, plana) zijn uit de laagvlakte uitstekende heuvels met steile zijkanten en met een afgeplatte bovenkant, als een tafelvorm. Ze bestaan uit kalklagen die harder zijn dan de omliggende verder uitgesleten gips- en mergellagen. Van oorsprong is de Ebrovlakte een droog steppegebied, maar met de Ebro en het in de 18e eeuw gegraven 'Canal Imperal de Aragón' is het nu een vruchtbare vlakte.
Tafelberg van het dorpje 'Muela', muela dat tevens het Spaans is voor tafelberg. Op veel tafelbergen staan tegenwoordig windmolenparken geïnstalleerd.
In de vallei van de Ebro is er regelmatig 'de cierzo', een stevige droge wind uit het oost-noordoosten. De cierzo kan in elke maand van het jaar voorkomen, alhoewel hij meest frequent is ‘s winters of in het begin van de lente.
Nog niet zo lang geleden (rond 1940) was het oversteken van de Ebro in Zaragoza slechts mogelijk via de stenen brug (Puente de Piedra), gebouwd in de 15e eeuw, via een overzetboot en een wiebelende voetgangersbrug. Bij wind betaalden vooral jongeren graag 0,15 pesetas voor het oversteken van deze attractie. Deze hangbrug bevond zich waar nu de brug van Santiago is.
De Ebro is 930 km lang en is hiermee de langste rivier die volledig op Spaans grondgebied stroomt. Ze ontspringt in het Cantabrische gebergte, vormt de Ebrovlakte tussen de Pyreneeën en het Iberisch Randgebergte en mondt via een delta uit in de Middellandse Zee. Door het wisselende waterpeil is de rivier vrijwel onbevaarbaar. In het droge Spanje lijkt de Ebro gedurende veel periodes in het jaar maar op een gewone rivier, maar de rivier wordt gevoed door een 80000 km² groot stroomgebied en ontvangt hoofdzakelijk water afkomstig van de Pyreneeën. De Ebrovlakte is niet echt vlak, maar op veel plaatsen rijzen tafelbergen op, tegenwoordig veelal voorzien van grote windmolenparken. In Zaragoza monden de Gallego en Huerva in de Ebro uit.
Romeinen: Zaragoza is meer dan 2000 jaar oud. In 24 voor C. stichtte de Romeinse keizer César Augusto er de stad 'Caesaraugusta'. Romeinse steden worden steeds gebouwd rond 2 loodrechte assen. Eén as is de huidige 'Calle Mayor y Espoz y Mina', evenwijdig aan de Ebro en loodrecht hierop loopt de 'Calle D. Jaime'. De Romeinse stadsmuur had een omtrek van 3 km en omsloot een 50 ha. Op 2 plaatsen zijn de resten nog goed te zien, nl. in de Avenida de César Augusto en Paseo de Echegaray.
Visigoten: in de loop van de 5e eeuw kwamen de Visigoten en noemden de stad 'Cesaragos'.
Arabieren: in het voorjaar van 714 kwam de stad onder Moorse bezetting met de naam 'Saraqusta', maar ook 'Al-baida', wat betekent 'de witte (stad)'. Alle huizen waren toen wit geschilderd en dit zorgde, zelfs 's nachts voor een witte gloed. Saraqusta werd de hoofdstad van een groot gebied dat grensde aan Al-andalus. Er woonden toen zo'n 17000 inwoners, de meesten tot de islam bekeerd maar er was ook een sterke Christelijke gemeenschap (mozaraben genoemd) en een joodse gemeenschap. In 1031 viel het Moorse rijk uiteen in elkaar beoorlogende Moorse rijken. Het paleis van de Aljafería werd gebouwd in de 11e eeuw.
Christenen: Zaragoza werd in 1118, na 400 jaar Arabische bezetting, door de Christenen veroverd onder leiding van 'Alfonso I - de strijder (sp.: el Batallador)' (reconquista). Deze koning zorgde ook voor het huidig stadsschild: de leeuw. Zaragoza werd voor bijna 3 eeuwen de hoofdstad van het koninkrijk Aragón en werd tevens de residentie van de koningen van Aragón. De stad telde amper 20000 inwoners, maar bleef een welvarende stad. Om de stad te herbevolken verleenden de Christelijke koningen verregaande priveleges aan de achtergebleven Moren en Joden en dit droeg bij tot de opbloei van een rijke mudéjarcultuur, die nergens anders gelijkaardig was. De mudéjarstijl is een mengstijl van Christelijke en Moorse elementen. In 1119 startte men de bouw van de Kathedraal van San Salvador (La Seo) op de plaats waar achtereenvolgens een Romeinse tempel, de belangrijkste visigotische kerk en de grootste moskee had gestaan.
Retabel in de Basiliek del Pilar van Damián Forment, 'Maria Hemelvaart', met heel wat taferelen over het leven van Maria (geboorte, Maria in de tempel, ...). Het was niet ongebruikelijk dat ook de ontwerper met zijn echtgenote in het geheel zijn vereeuwigd.
De verandering: het schiereiland bleef enkele eeuwen verdeeld in een aantal Christelijke staten: Portugal, Castilië, Navarra en Aragón. Een verenigd Spanje ontstond onder de regering van Ferdinand II van Aragón en Isabella van Castilië (gehuwd 1469). Tussen 1500 en 1800 werd Spanje een wereldmacht. Na de eenwording van Spanje verloor Zaragoza zijn functie als hoofstad en verloor vele van zijn privileges. Rond 1600 is het decadente en religieuse Spanje ook duidelijk te zien in Zaragoza. Spaans wordt de algemene taal en de Joodse gemeenschap verdwijnt. In de Spaanse Successieoorlog (1701-1714) koos Zaragoza de kant van de Carlisten, leed zware verliezen en werd van vrijwel alle rechten vervallen verklaard. De reputatie van Zaragoza werd hersteld dankzij een heroïsch optreden in de strijd tegen de Franse troepen (1808-1809), maar de Fransen kregen de stad toch op haar knieën. Pas na een periode van ruim twee maanden, waarin naast oorlogsgeweld ook honger en epidemieën toesloegen, werd de stad, letterlijk huis na huis veroverd ten koste van 54000 doden (de helft van de bevolking). De zwaar verwoeste en nog slechts 10.000 inwoners tellende stad herleefde pas weer in de 19de eeuw na de aanleg van de spoorwegen naar Madrid, Barcelona en Bilbao.
De expo had als onderwerp 'water en duurzame ontwikkeling' en werd gebouw in de meander van Ranillas, een laag gelegen gebied volledig omgeven door de Ebro dat vroeger regelmatig overstroomde. Op de rechter oever langs de Ebro tussen Pilar en de expo (nu ook het park van Ranillas genoemd) kwamen wandel- en fietspaden en ook de GR99 gaat nu langs dit nieuwe pad. De GR99 volgt de Ebro vanaf zijn bron tot aan zijn deltamonding.
Heel wat paviljoenen en omgevingsconstructies worden afgebroken. Het congrespaleis en het aquarium blijven behouden zoals ze op de Expo waren. Enkele andere gebouwen krijgen een nieuwe bestemming:
- Het Aragonees paviljoen wordt de conciërgewoning van de Aragonese regering.
- Het Spaans paviljoen zal de beeld- en filmwereld herbergen
- De watertoren (la Torre del Agua) in de vorm van een waterdruppel en die herinnert aan de verdwenen toren van 1842, wordt in 2011-2012 een museum en zal opgetrokken worden met 3 of 4 verdiepingen. Ook het brugpaviljoen (Pabellon puente) wordt waarschijnlijk een museum.
Jota.
Jota tijdens de Fiestas del Pilar
De Jota is een typische heel oude dans en zang in Aragón, met ook typische klederdracht. De jota verschilt regionaal en wordt gebracht op bijna elk festival, bijvoorbeeld de 'jota de San Lorenzo in Huesca'. De Jota wordt gezongen en gedanst onder begeleiding van een 'rondalla' van muzikanten, die instrumenten bespelen als grote en kleine gitaar, de luit, tamboerijnen en castañuelas. De gezongen Jota wordt in mono of tweezang met een koor ten gehore gebracht. Nogal wat plaatsen in Aragon hebben jota-scholen die folkloristische groepen opleiden.
Opgelet, zoals steeds in Spanje, moet er bij het opstellen van een dagplanning rekening gehouden worden met de siesta (tussen 13u30 en 17u00). Net als de Spanjaarden zelf doen, kan je je middaglunch best nemen tijdens de siesta of in die tijd een bezoek brengen aan een tapabar. Van thuis uit kan een programma op maat voorbereid worden via de site van de stad Zaragoza zelf. 's Zomers zijn de toeristische diensten (oficinas municipales de turismo) tijdens de week doorlopend open van 9u tot 21u. De Zaragoza Card voor 24u. Voor een stadsbezoek van maximaal 24u kiest u best voor de Zaragoza Card van 24u. Deze kaart kost € 14,00 (2009). Met de card kan je in alle musea en monumenten binnen, alsook meegaan met de toeristische dagbus (Bus Turístico diurno). Deze bus maakt twee verschillende stadsritten, één stadsrit gaat naar de Aljafería, het historisch stadscentrum en de expo 2008. Met de card kan je ook deelnemen aan allerhande begeleide bezoeken (Spaans, Engels, Italiaans, Frans) en krijg je op veel plaatsen korting. 'Bizi Zaragoza': per fiets door de stad, met meer dan 40 fietsstations in de ganse stad.
Een scenario voor een dagbezoek Na de verschrikkelijke slag van 1808-1809 telt het oude stadscentrum niet zoveel monumenten meer. Een dagbezoek kan bestaan uit een bezoek aan het oude stadscentrum, gevolgd door een bezoek aan het Parque de Ranillas, waar de wereldexpo 2008 doorging. Verder is er ook de drukbezochte Mercado Central. De Calle Alfonso I is een van de belangrijke winkel-wandelstraten van de stad, niet het minst omdat hij uitgeeft op de centrale Plaza del Pilar en de basiliek. Zaragoza is ook een universiteitsstad en dat merk je vooral in de buurt rond de Plaza de San Fransisco.
Spanje en tapas horen bij elkaar en het aanbod in Zaragoza mag er zeker zijn. Zet vooral La Republicana op het menu, want deze kleine bar aan de Méndez Nuñez biedt heel wat lekkers in een interieur vol oude kasten met relicten uit glorieuze tijden, sigaren en souvenirs. Van dezelfde eigenaars is ook restaurant Al-Kareni, dat inspeelt op het Moorse verleden van de stad en absoluut een ommetje waard is. We kunnen starten aan de Plaza Cesar Augusto, met een beeld van de keizer wiens naam verbasterd werd tot Zaragoza. Hoewel hij de andere kant uitwijst, draait de stad letterlijk en figuurlijk om het langgerekte plein achter hem: de Plaza del Pilar, goed 1.500 meter lang en daarmee een van de langste pleinen van Europa. De meest interessante gebouwen in het oude stadscentrum staan in deze omgeving en de aangrenzende Plaza de la Seo, vlakbij de Puente de Piedra over de Ebro. De expo2008 bevindt zich op wandelafstand van het treinstation Delicias en is ook te voet vanuit het centrum bereikbaar langs de Ebro. Basiliek van Nuestra Señora del Pilar (barrokstijl). De ruimte tussen de Rio Ebro en de Plaza del Pilar wordt bijna volledig ingepalmd door de imposante Basilica de Nuestra Señora del Pilar. De barok (ca. 1600-1760) ziet het leven als vreugde: plezier aan ronde vormen, mollige mensen. De grenzen tussen de verschillende kunstvormen vervagen en architectuur, beeldhouwkunst en schilderkunst helpen mee om perspektivische effecten te geven. Op dezelfde plaats stonden hier na de eerste kapel diverse kerken, alle steeds gebouwd rond het 'heiligdom van de marmeren pilaar'. De basiliek del Pilar wint aan belangrijkheid ten aanzien van de kathedraal 'La Seo' en de groeiende Mariadevotie leidt tot het bouwen van een grote nieuwe kerk in 1674. De bouw duurt vele eeuwen en is pas volledig af halverwege de twintigste eeuw. Het resultaat is een indrukwekkend gebouw van 127 m lang op 65,5 m breed met dezelfde hoogte. De basiliek heeft elf met vierkleurige tegels bedekte koepels. In het spoor van de nauwelijks aflatende stroom Maños (zo worden Aragonezen genoemd, maar zeker de inwoners van Zaragoza) en andere Spaanstaligen, betreden we de Pilar. De basiliek wordt binnengegaan via de Plaza del Pilar. De lage deur leidt rechtstreeks naar de heilige kapel (Santa Capilla), een kerk in een kerk.
De met zilver beslegen marmeren pilaar is ondergebracht in de Santa Capilla (vóór het hoofdaltaar) en wordt bijna dagelijks omhangen met een ander kleed. Het kleine beeld van de Maagd van Pilar is nauwelijks een halve meter groot. De basiliek bevat enkele belangrijke kunstwerken, waaronder enkele plafondschilderingen van Gonzáles Velázquez, Francisco Bayeude en de jonge Goya (koepel van de Capilla de la Virgen en Capilla de San Joaquín). De jonge Goya kreeg immers zijn opleiding in Zaragoza. Het grootste albasten rentabel (1518), oorspronkelijk gepolychromeerd: Maria ten hemelvaart. Enkele meters verderop staat nog een kathedraal, die van San Salvador of de Seo. Kathedraal La Seo (San Salvador), gebouwd tussen 1189 en 1530. 'La Seo' is Aragonees voor 'de Dom'. Wellicht is La Seo het mooiste religieuze gebouw van de stad omwille van de mudéjargevel en het koepelgewelf. De kathedraal is in de loop van de geschiedenis voortdurend uitgebreid en bevat een groot aantal stijlen: romaans, gotisch, mudéjar, renaissance, barok en neoclassisime. Eigenaardig is het bijna vierkante grondplan dat is ontstaan door de 5 beuken in de breedte tegenover de beperkte lengte. De mudéjargevel of de 'muro de la Parroquieta' (parrochiemuur - hier worden gewone parochiediensten gehouden)' dateert uit het einde van de 14e eeuw en is vakkundige versmelting van de mudéjarstijl en de gotische stijl. De koepel dateert ook uit die tijd.
Na enkele toevoegingen in renaissancestijl (ook de achthoekige toren - 1685) werd in 1795 een barokgevel aangebouwd. Het trascoro is een platerescowerkstuk van de Brusselse beeldhouwer Arnal (1538). Binnenin is er een ommegang langs maar liefst 16 allemaal even eclatante kapellen. De Seo is Unesco-werelderfgoed en laat zich bewonderen voor € 2,50. Beursgebouw (Lonja) in renaissancestijl (1561) La Lonja werd gebouwd in opdracht van de stad en doet tegenwoordig dienst als expositieruimte. Het werd gebouwd in een tijd dat het aantal pelgrims naar Zaragoza enorm toenam en moest dienen als handelsgebouw. De Lonja is het grootste burgerlijk bouwwerk uit de vroegrenaissance (ca. 1550) in Aragón. Renaissance betekent letterlijk 'de wedergeboorte (na de middeleeuwen), van de klassieke oudheid'. Verticale en horizontale ordening in de gevels en de verhoudingen van de gulden snede, ca. 3:5. De baksteen bleef hier, net als bij de mudéjares voordien, het bouwmateriaal. Kroonlijsten laten toe langsbuiten te zien hoeveel verdiepingen het gebouw telt. Maak de muren zo dik dat steunberen niet nodig zijn.
Het gebouw doet tegenwoordig dienst als zetel van de regering van Aragón en staat op een boogscheut van de stierenvechtersarena.
Het gerestaureerde paleis van de vorsten van Saraqusta werd gebouwd in de 9e eeuw door de Arabische koning Al-Muqtadir, toen de kalief van Córdoba nog het grootste deel van Spanje onder controle had. Nadat Saraqusta rond 1035 een onafhankelijke taifa was geworden, liet de emir het paleis uitbreiden. Van deze residentie van de dynastie van Beni Hûd (bij wie El Cid enige tijd in dienst was) resten nog de kleine moskee. Later werd het paleis bewoond door Koning Fernando II en koning Pedro IV. Daarna werd het de zetel van de Spaanse Inquisitie en tegenwoordig is het de zetel van de regering van Aragón. Rond 1500 lieten de koningen van Aragón een deel ombouwen tot residentieel paleis. Zaragoza’s grote volksheld is Francisco Goya. In de stad zelf zijn twee fresco’s te bewonderen in de Pilar-basiliek, in de Patio de la Infanta veertien schilderijen en in het Museo de Zaragoza nog een elftal. La Ruta Goya leidt langs vijf dorpen in Aragón: Fuendetodos (op 50 km van Zaragoza) waar Goya in 1746 werd geboren en het kleine Museo del Grabado met tekeningen, etsen en litho’s en ook in Huesca, Remolinos, Muel, Pedrola en Calatayud is Goya te zien. Goya groeide op in Zaragoza en begon zijn artistieke carrière op 14 jarige leeftijd in het atelier van José Luzán. Rond 1771 kon hij naar Italië gaan en bij zijn terugkomst schilderde hij vooral in Zaragoza en omgeving. Bekend uit deze periode zijn ' la Cartuja de Aula Dei' en 'el Coreto de la Basílica del Pilar', beide in Zaragoza.
|
E
